Veerkracht en tegenslagen

Soms vergeten we dat we veel veerkracht hebben zodat we om kunnen gaan met stress en tegenslagen. Onze reactie op tegenslagen is van belang voor de richting die wij aan ons leven geven. Nieuw onderzoek laat zien dat veerkracht na tegenslagen in ons leven is gekoppeld aan hoe vaak wij tegenslagen tegenkomen. Veerkracht neemt toe naarmate wij vaker tegenslagen tegenkomen en dus kunnen leren om met die tegenslagen om te gaan. Ook al ben je sterk, doe je van alles, je kunt tegenslagen niet voorkomen. Door te leven met tegenslagen, ontwikkel je het vertrouwen dat je er mee om kunt gaan.  Je hoeft daardoor geen situaties te vermijden waarin je tegenslagen zou kunnen opdoen en je wordt vrijer in je keuzes.

De keerzijde van stress is niet ontspanning maar veerkracht. Zelfs als de stressor aanwezig blijft, kun je veerkracht ontwikkelen. Veerkracht is het gezonde vermogen om je aandacht naar binnen te kunnen richten met je eigen autoriteit en het vertrouwen dat je het ondraaglijke kunt dragen.

Eigen regie en zingeving zijn belangrijke elementen bij veerkracht. Antonovsky is een medisch socioloog hield zich veel bezig met wat mensen gezond maakt (in plaats van ziek). In het ziekenhuis in Tel Aviv waar hij werkte, zag hij veel patiënten die de concentratiekampen in de Tweede Wereldoorlog hadden overleefd. Velen van hen waren getraumatiseerd. Het viel hem op dat een aantal van hen niet getraumatiseerd was, terwijl ze hetzelfde hadden meegemaakt. Wat typeerde hen? Hoe kon het dat zij die vreselijke ervaringen goed hadden doorstaan?

Antonovsky (1979) vond drie eigenschappen die hij gezamenlijk de Sense of Coherence noemde: het gevoel van samenhang. Dit zijn de drie eigenschappenen volgens Antonovsky is de zingeving van deze drie eigenschappen de krachtigste.

Wie heeft de regie?

In hoeverre hebben mensen het gevoel iets aan hun situatie te kunnen dóen, om zelf keuzes te kunnen maken in je leven (in tegenstelling tot machteloosheid).Bepaalt angst welke weg je gaat en ben je afhankelijk van autoriteiten buiten jezelf of volg je je eigen autoriteit? Die autoriteit in jezelf is dicht bij de bron, die achter je emoties, gedachten en gevoelens liggen. Om contact met je eigen autoriteit  te onwikkelen is het nodig om je aandacht naar binnen te richten en niet naar buiten. Het is van belang om je bewust te worden wat er in jezelf leeft wat het meest wezenlijk is, achter je emoties, gevoelens en gedachten. Door je te richten om wat het meest wezenlijk is worden tegenslagen kansen om jezelf beter te leren kennen en je te ontwikkelen. Meditatie kan hierbij ondersteunen.

Je kunt je oefenen om in contact te blijven met de kern van jezelf of je essentie of om er weer naar terug te keren, ook in onvoorspelbare situaties.

Zin van het leven ervaren

Kwaliteiten kennen en die tot leven brengen en uitdrukken in de wereld geeft een gevoel van vervulling en zingeving.  Als je alleen naar jezelf kijkt als een slachtoffer, dan kun je niet veel leren van tegenslagen. Als je veerkracht hebt, dan leer je hier van en geeft het vertrouwen in de toekomst. Dit is goed verwoord door Victor Frankl, een Oostenrijkse psychiater en overlevende van Auschwitz. In zijn boek ‘De zin van het bestaan’ beschrijft Frankl zijn ervaringen in het kamp. Zijn leven werd uitzichtloos en betekenisloos, hij realiseerde zich, dat hij een doel moest vinden. Hij stelde zichzelf voor dat hij na de oorlog een boek zou schrijven en een lezing zou geven over de psychologie van het concentratiekamp. Toen hij een doel had, kon hij boven het lijden van het moment uitstijgen. Hij vertelde dat men nooit moet vergeten dat we betekenis in het leven kunnen vinden, zelfs als we geconfronteerd worden met een hopeloze situatie.

Alles is één geheel

Mensen met veerkracht kunnen de samenhang zien, de sense of coherence en de situatie begrijpen. Alles wat leeft is met elkaar verbonden en reageert op elkaar als één geheel. Gebeurtenissen vinden altijd plaats in een context. Deze context is bijvoorbeeld je levensloop, door een tegenslag kan je leven een nieuwe wending krijgen, waardoor er een nieuwe ontwikkeling mogelijk is. Het is ook helpend dat iemand je uitleg geeft over het proces waar je in zit als je bijvoorbeeld een rouwproces doormaakt of een traumatische ervaring verwerkt. We leren en groeien niet zozeer door tegenslagen te overleven, maar door er middenin te drijven. Als het moeilijk is, is veerkracht het vermogen om te improviseren en experimenteren tot er een oplossing is van het probleem of we een weg vinden om er mee op te gaan. Het is een kunst om van improviseren een manier van leven te maken.